De whisky wereld en zijn jargon

De wereld van de whisky heeft zo zijn eigen jargon.
Om een beetje mee te kunnen praten over whisky moet je de belangrijkste woorden kennen.
Hier is een opsomming van termen die je vaak tegen zult komen in de wereld van de whisky.
 
 

American barrel

 Amerikaanse inhoudsmaat van een type vat; 173-191 liter
 

Angel's share

 De hoeveelheid vloeistof (voornamelijk alcohol) die tijdens het rijpen door de wand van het vat verdampt. Gemiddeld bedraagt dit tussen de 1 en 2% per jaar
 

Beslag

 Mout vermengd met heet water in de mash tun (moutkuip)
 

Blended whisky

 Mengsel van malt- en grain whisky's, afkomstig uit verschillende distilleerderijen
 

Bonded warehouse

 Warehouse waar de whisky ligt te rijpen waarover nog geen belasting is betaald
 

Bottelen

 Het overbrengen van drank uit het vat in de fles. Hierbij wordt meestal het alcoholpercentage teruggebracht naar 40, 43 of 46%
 

Bourbon

 Amerikaanse whiskey uit Kentucky. Moet minimaal 50% maisgestookte whisky bevatten
 

Butt

 Inhoudsmaat van het grootst gebruikte vat; 500 liter
 

Cask strength

 Whisky die is gebotteld op de oorspronkelijke sterkte (dus niet verdund)
 

Chill-filtering

 Het vlak voor het bottelen, afkoelen van de whisky tot nèt onder nul graden. Er ontstaat dan een troebeling die kan wordt weggefilterd. Dit voorkomt vertroebeling in het glas als ijs zou worden toegevoegd
 

Coffey Still

 Distilleerproces voor grain whisky volgens een volcontinu proces. Uitgevonden in 1831 door mr. Coffey
 

Corn

 Amerikaanse whiskey, voornamelijk gestookt van maïs
 

Draff

 Restant dat overblijft na het overzetten van de wort naar de eerste distilleerketel. Dit is ongeveer 25% van de oorspronkelijke massa en wordt geperst tot veevoeder
 

Dram

 Flinke Schotse borrel (whisky natuurlijk)
 

Excise Duty

 Britse belasting op alcohol
 

Feints

 Het laatste deel van het destillaat uit de destilleerketel dat veel water bevat. Dit deel wordt niet verder bewerkt maar teruggevoerd en opnieuw gedestilleerd. Ook wel naloop genoemd
 

Fermentatie

 Gistingsproces
 

Finishen

 Het, na het rijpingsproces, opnieuw laten rijpen in een ander type vat
 

Foreshot

 Het eerste deel van het distillaat uit de distilleerketel dat tè veel vluchtige stoffen bevat. Dit deel wordt niet verder bewerkt maar teruggevoerd en opnieuw gedistilleerd
 

Fresh spirit

 Eindproduct van de laatste distillatieketel, gereed om op vat te rijpen
 

Grain whisky

 Whisky die is gestookt van andere granen dan gerst (veelal maïs) in een volcontinu proces
 

Green malt

 Gerst wat wel is gekiemd, maar nog niet gedroogd
 

Grist

 Gemalen mout
 

Hogshead

 Inhoudsmaat van een type vat; ca. 275 liter, maar altijd tussen de 250 en 305 liter
 

Independent bottler

 Bedrijf dat vaten whisky opkoopt en onder eigen label (al dan niet voorzien van de naam van de distilleerder) op de markt brengt
 

Kiln

 Gebouw waarin zich de moutvloer bevindt, vaak herkenbaar aan één of meer schoorstenen met pagodevormig (koperen) afdakje
 

Lade

 Verbinding tussen een nabij gelegen rivier of meer die water naar de distilleerderij voert
 

Low wine

 Het gedestilleerde eindproduct na de eerste destillatie
 

Mash tun

 Mengkuip waarin gemalen mout met warm water wordt gemengd om wort te vormen
 

Malt

 (nl: mout) gerst dat enigszins is gekiemd
 

Malt whisky

 Mengsel van whisky's die allen uitsluitend gerst als basisproduct hebben
 

Manager's dram

 Managers van distilleerderijen produceren deze whisky als exclusief bewijs van hun kunnen
 

Marriage

 Rijpen van twee of meer verschillende whisky's in één vat. Een fase tijdens het blenden
 

Mash tun

 Mengkuip
 

Middle cut

 Het middelste deel van het destillaat uit een destilleerketel. Alleen dit deel is geschikt voor verdere bewerking
 

Moonshining

 Het illegaal stoken van whisky. Dat werd vooral 'snachts gedaan, vandaar de naam
 

Mout

 Zie: malt
 

Moutvloer

 Hier wordt de mout uitgespreid op de vloer waaronder (turf)vuur wordt gestookt. Door de warmte hiervan stopt het kiemproces en de rook trekt in de gemoute gerstekorrels
 

Naloop

 Zie: feints
 

New spirit

 Zie: fresh spirit
 

Nosing & Tasting (N&T)

 Whiskyproeverij
 

Octave

 Inhoudsmaat van een type vat; 45-68 liter
 

Patent still

 Zie: coffey still
 

Pipe

 Vat waarin eerder port heeft gerijpt. Inhoud 500 liter
 

Pot ale

 Residu wat overblijft in de ketel na de eerste distillatie. Dit bevat geen alcohol meer en wordt in geperste vorm gebruikt als veevoeder
 

Poteen

 Whiskey die vroeger in Ierland illegaal werd gestookt
 

Pot still

 Eerste destilleerketel
 

Proof

 Amerikaanse schaal waarop alcoholpercentage wordt weergegeven (100 Proof is 50%)
 

Pure malt

 Mengsel van uitsluitend malt whisky's
 

Quarter

 Inhoudsmaat van een type vat; 127-159 liter
 

Refill cask

 Een whiskyvat dat al eerder is gebruikt voor het rijpen van whisky
 

Rye whiskey

 Amerikaanse whiskey die meer dan de helft uit gerst gestookte whiskey bevat
 

Single grain whisky

 Mengsel van grain whisky's, gestookt van één graansoort, die afkomstig zijn van één distilleerderij en van één jaargang
 

Single malt whisky

 Mengsel van whisky's die uitsluitend zijn gestookt van gemoute gerst, afkomstig uit één distilleerderij en van één jaargang
 

Single barrel

 Single malt whisky die uitsluitend uit één vat afkomstig is
 

Sour mash

 Fase in het distilleerproces, waarbij een deel van het vorige distilllaat wordt toegevoegd
 

Spent lees

 Afval van het distillaat
 

Spirit safe

 Door de belastingdienst verzegelde glazen kast waardoor de fresh spirit loopt. In deze kast wordt o.a. de productie gemeten
 

Spirit still

 Tweede (en evt. derde) distillatieketel
 

Tumbler

 Amerikaans type whiskyglas met een vlakke, dikke bodem, rechte wanden en een grote opening
 

Vatted malt

 Mengsel van malt whisky's die samen opnieuw op vat zijn gebracht om na te rijpen
 

Vintage

 Jaargang van een destillatie
 

Warehouse

 Ruimte waar de vaten met de rijpende whisky liggen
 

Wash back

 Groot vat waarin het gemalen mout wordt vermengd met warm water en gist. Hierin vind het gisten plaats en wordt een soort bier (wash) gevormd
 

Whiskey

 Schrijfwijze voor whisky die niet uit Schotland afkomstig is
 

Worm

 Ronde, gedraaide koperen condensor die meestal is aangebracht aan de buitenzijde van het ketelhuis. Vaak bevind deze zich in een vat met koud (stromend) water
 

Wort

 Mengsel van gemalen gerst en warm water. Hier worden o.a. de suikers uit de gerst in het water opgelost alvorens te worden overgepompt in de wash back